मुंबई: देशातील आगामी ‘जनगणना २०२७’ च्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल टाकत महाराष्ट्र राज्याने गृहसूची आणि गृह गणनेचा पहिला टप्पा अत्यंत यशस्वीपणे पूर्ण केला आहे. राज्यभरात १६ मे ते १४ जून २०२६ या कालावधीत ही महत्त्वपूर्ण मोहीम अत्यंत व्यापक पातळीवर राबवण्यात आली. या पहिल्या टप्प्यादरम्यान नियुक्त करण्यात आलेल्या प्रगणकांनी त्यांच्याकडे सोपवण्यात आलेल्या गृह सूची क्षेत्रातील प्रत्येक कुटुंबाला प्रत्यक्ष भेटी दिल्या. या विशेष भेटींदरम्यान प्रगणकांनी केंद्र सरकारने अधिसूचित केलेल्या ३३ प्रश्नांची उत्तरे थेट एका आधुनिक मोबाईल ॲप्लिकेशनच्या माध्यमातून संकलित केली. हे प्रश्न प्रामुख्याने घरांची सद्यस्थिती, संबंधित कुटुंबांना उपलब्ध असलेल्या मूलभूत सुविधा आणि कौटुंबिक मालमत्ता या महत्त्वाच्या बाबींशी संबंधित होते. या जनगणनेच्या अनुषंगाने सर्व नागरिकांनी आणि कुटुंबांनी पुरवलेली वैयक्तिक माहिती कायद्याद्वारे पूर्णपणे सुरक्षित असून, ही सर्व माहिती अत्यंत गोपनीय असणार आहे.
या पहिल्या टप्प्यात राबवल्या गेलेल्या गृह सूची प्रक्रियेमुळे राज्यातील घरांची एकूण स्थिती, कौटुंबिक सुविधा आणि मालमत्तांची उपलब्धता याबद्दलची अचूक माहिती संकलित होण्यास मदत होणार आहे. यासोबतच फेब्रुवारी २०२७ मध्ये होणाऱ्या मुख्य लोकसंख्या प्रगणनेसाठी (Population Enumeration) आवश्यक असलेला पायाभूत आराखडाही यामुळे योग्य पद्धतीने आखता येणार आहे, ज्यामुळे या जनगणनेत राज्यातील प्रत्येक घटकाची नोंद होईल याची सुनिश्चिती होणार आहे. महाराष्ट्रातील जनगणना २०२७ चा हा पहिला टप्पा राज्यातील सर्व ३६ जिल्हे आणि २९ महानगरपालिका क्षेत्रांमध्ये एकाच वेळी राबवला गेला. ही संपूर्ण प्रगणना प्रक्रिया अत्यंत सुरळीत आणि नियोजनबद्ध पद्धतीने पार पाडण्यासाठी एकूण २,२०,५१४ गृह सूची क्षेत्रांची विशेष आखणी केली गेली होती आणि त्यासंबंधीची जबाबदारी वैयक्तिक प्रगणकांकडे सोपवण्यात आली होती. या अंतर्गत प्रत्येक सहा प्रगणकांच्या गटाच्या कामावर बारकाईने देखरेख करण्याची जबाबदारी प्रत्येकी एका पर्यवेक्षकाने यशस्वीपणे पार पाडली.
ही महामोहीम नियोजित वेळेत पूर्ण करण्यासाठी संपूर्ण राज्यामध्ये ३४ जिल्हाधिकारी आणि २९ महानगरपालिका आयुक्तांसह ६३ मुख्य जनगणना अधिकारी, ९४७ चार्ज अधिकारी, १४१ मुख्य प्रशिक्षक, ३,८५० क्षेत्र प्रशिक्षक आणि सुमारे २.४५ लाख प्रगणक तसेच पर्यवेक्षक अहोरात्र तैनात करण्यात आले होते. भारतात याआधीची अखेरची जनगणना वर्ष २०११ मध्ये झाली होती. त्यामुळे आगामी ‘जनगणना २०२७’ ही देशातील सोळावी आणि स्वातंत्र्योत्तर काळातील आठवी जनगणना ठरणार असल्याने या मोहिमेला अनन्यसाधारण महत्त्व प्राप्त झाले आहे. ही अत्यंत गुंतागुंतीची मोहीम निर्धारित मुदतीत यशस्वीरित्या पूर्ण करण्यासाठी अथक परिश्रम घेणाऱ्या सर्व प्रगणक, पर्यवेक्षक आणि जनगणनेशी संबंधित इतर कर्मचाऱ्यांबद्दल महाराष्ट्र जनगणना संचालन संचालनालयाने विशेष आभार व्यक्त केले आहेत. यासोबतच जनगणना २०२७ च्या या गृह सूची आणि गृह गणना करण्याच्या टप्प्यात मोलाचे सहकार्य आणि मोठे पाठबळ दिल्याबद्दल संचालनालयाने राज्यातील सजग नागरिक, महाराष्ट्र राज्य सरकार, जिल्हा प्रशासन, महानगरपालिका आणि सर्व प्रसारमाध्यम संस्थांचेही मनःपूर्वक आभार मानले आहेत.
