अमित शाह बुद्ध पौर्णिमेच्या सोहळ्यात होणार सहभागी
लेह: महात्मा बुद्धांचे पवित्र स्मृती (अवशेष) बुधवारी सकाळी नवी दिल्लीहून भारतीय हवाई दलाच्या एका विशेष विमानाने लेह (लडाखची राजधानी) येथे दाखल झाले.
येथे सर्वसामान्यांच्या दर्शनासाठी ते उपलब्ध करून देण्यात आले आहेत. कडेकोट सुरक्षा व्यवस्थेत दाखल झालेल्या या अवशेषांना हेड ऑफ स्टेटचा दर्जा देण्यात आला आहे. लेह येथील तांत्रिक विमानतळावर पारंपारिक बौद्ध विधींनुसार स्वागत समारंभ पार पडल्यानंतर, हे अवशेष चोगलमसर येथील ‘जेवेत्सल’ येथे नेण्यात आले. लडाखमध्ये, हे अवशेष १ ते १५ मे या कालावधीत जनतेच्या दर्शनासाठी खुले ठेवले जातील. बुद्ध पौर्णिमेच्या निमित्ताने आयोजित विशेष कार्यक्रमाला केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह उपस्थित राहणार आहेत. या कालावधीत, देशभरातील विविध राज्यांचे मुख्यमंत्री, तसेच अनेक देशांचे राजदूत आणि उच्चायुक्त देखील लेह येथे येणार आहेत.
बुधवारी, लेह येथील विमानतळावर, विविध मठांचे धर्मगुरु, बौद्ध भिक्खू आणि प्रशासकीय अधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीत मंत्रोच्चारांच्या गजरात पवित्र अवशेषांचे स्वागत केले. विमानातून खाली उतरवल्यानंतर, अवशेषांची विधीवत पूजा करण्यात आली आणि त्यानंतर ते जेवेत्सल येथे नेण्यात आले. विमानतळापासून जेवेत्सलपर्यंतच्या सुमारे १० किलोमीटरच्या मार्गावर, हजारो भाविकांनी रस्त्याच्या दुतर्फा रांगा लावून अवशेषांवर पुष्पहार अर्पण केले आणि त्यांना वंदन केले. संपूर्ण मार्ग पारंपारिक शैलीत सजवण्यात आला होता आणि अनेक ठिकाणी अवशेषांचे फुलांच्या वर्षावाने स्वागत करण्यात आले.
लडाखचे नायब राज्यपाल विनय कुमार सक्सेना यांनी सांगितले की, हा एक ऐतिहासिक क्षण आहे; बौद्ध धर्माचे अनुयायी आणि विशेषतः लडाखची जनता या दिवसाची अनेक वर्षांपासून आतुरतेने वाट पाहत होती.
जेवेत्सल येथे पवित्र अवशेषांचे प्रदर्शन भरवले जाणार
पवित्र अवशेष राजधानी लेह शहरातच असलेल्या चोगलमसर येथील जेवेत्सल येथे विशेष सुरक्षा व्यवस्थेसह स्थापित करण्यात आले आहे. येथे १ ते १५ मे या कालावधीत सर्वसामान्य जनतेला पवित्र अवशेषांचे दर्शन घेण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे. या काळात देशांतर्गत तसेच परदेशातून मोठ्या संख्येने भाविक आणि पर्यटकांचे आगमन होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन, प्रशासनाने व्यापक तयारी केली आहे.
प्रदर्शनाच्या ठिकाणी बहुस्तरीय सुरक्षा व्यवस्था तैनात करण्यात आली असून, यामध्ये लडाख पोलीस, केंद्रीय निमलष्करी दले आणि गुप्तचर यंत्रणांच्या जवानांचा समावेश आहे. संपूर्ण परिसरावर सीसीटीव्ही कॅमेरे आणि ड्रोनद्वारे पाळत ठेवली जात आहे. वाहतूक सुरळीत राहण्यासाठी आणि गर्दीचे नियोजन करण्यासाठी एक विशेष वाहतूक मार्ग आराखडा तयार करण्यात आला आहे.
भाविकांच्या सोयीसाठी वैद्यकीय शिबिरे, रुग्णवाहिका, पिण्याचे पाणी, तात्पुरती स्वच्छतागृहे आणि सार्वजनिक वाहतुकीची व्यवस्था करण्यात आली आहे. सुरक्षा, वाहतूक आणि इतर व्यवस्थांचे प्रत्यक्ष वेळेत संनियंत्रण सुलभ करण्यासाठी, प्रदर्शनाच्या ठिकाणी एक ‘एकात्मिक नियंत्रण आणि समन्वय केंद्र’ स्थापन करण्यात आले आहे.
बुद्ध पौर्णिमेनिमित्त विशेष कार्यक्रम
१ मे रोजी बुद्ध पौर्णिमेच्या शुभ मुहूर्तावर जेवेत्सल येथे एका विशेष धार्मिक कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले आहे. या कार्यक्रमादरम्यान, विविध बौद्ध परंपरांनुसार प्रार्थना, ध्यान आणि धार्मिक विधी होणार आहेत.
या प्रसंगाचे औचित्य साधून सांस्कृतिक कार्यक्रमांचेही आयोजन करण्यात आले आहे. यामध्ये लडाखच्या पारंपरिक कला आणि संगीताचे सादरीकरण केले जाईल. प्रशासनाने या कार्यक्रमासाठी एक विशेष आचारसंहिता तयार केली असून, भाविकांच्या येण्या-जाण्याचे टप्प्याटप्प्याने नियोजन करण्यासाठी एक कृती आराखडा आखला आहे.
गृहमंत्री अमित शाह यांचे लेहमध्ये आगमन
केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह हे दोन दिवसांच्या दौऱ्यासाठी ३० एप्रिल रोजी लडाखमध्ये दाखल होणार आहेत. १ मे रोजी बुद्ध पौर्णिमेचा उत्सव साजरा करण्यासाठी जेवेत्सल येथे आयोजित करण्यात आलेल्या विशेष कार्यक्रमात ते सहभागी होतील.
आंतरराष्ट्रीय सहभाग
अनेक बौद्ध राष्ट्रांचे राजदूत आणि प्रतिनिधी या कार्यक्रमाला उपस्थित राहतील अशी अपेक्षा आहे. या व्यतिरिक्त, विविध आंतरराष्ट्रीय बौद्ध संस्थांचे प्रतिनिधीही या प्रसंगी लेहमध्ये येत आहेत.
मे महिन्याच्या पहिल्या पंधरवड्यात पर्यटक आणि भाविकांची गर्दी वाढण्याची शक्यता लक्षात घेऊन, हॉटेल्स, अतिथीगृहे आणि वाहतूक सेवा पूर्णपणे सज्ज ठेवण्यात आल्या आहेत. गर्दीचे प्रभावीपणे व्यवस्थापन करण्यासाठी प्रशासन टप्प्याटप्प्याने प्रवेश पद्धतीची अंमलबजावणी करत आहे.
लेह शहरात व्यापक तयारी
आगामी कार्यक्रमाच्या पार्श्वभूमीवर लेह शहर विशेषत्वाने सजवण्यात आले आहे. रस्ते, चौक आणि सार्वजनिक ठिकाणी एक हजाराहून अधिक फुलदाण्या ठेवण्यात आल्या आहेत. शहरातील प्रमुख इमारती आणि पर्यटन स्थळे आकर्षक रोषणाईने उजळून काढण्यात आली आहेत.
लेह पॅलेससह विविध ठिकाणी ‘प्रकाश आणि ध्वनी’ कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे. पारंपरिक वेशभूषा परिधान केलेले स्थानिक कलाकार सांस्कृतिक सादरीकरण करत असून, संपूर्ण शहरात उत्सवाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
जांस्करमध्येही प्रदर्शनाचे आयोजन
जांस्कर प्रदेशातही पवित्र अवशेष दर्शनासाठी ठेवण्यात येणार आहेत. ११ आणि १२ मे रोजी भाविकांना या अवशेषांचे दर्शन घेता यावे, यासाठी तिथे विशेष व्यवस्था करण्यात आली आहे. या उद्देशाने स्वतंत्र सुरक्षा व्यवस्था तैनात करण्यात आली असून, दुर्गम भागातील लोकांनाही या पवित्र अवशेषांचे दर्शन घेण्याची संधी मिळावी, याची खात्री केली जात आहे.
पिपरहवा स्तूपातील अवशेषांचा शोध
हे पवित्र अवशेष उत्तर प्रदेशातील सिद्धार्थनगर जिल्ह्यात स्थित असलेल्या पिपरहवा स्तूपाशी संबंधित आहेत. १८९८ मध्ये, ब्रिटिश राजवटीत, या स्थळी करण्यात आलेल्या उत्खननादरम्यान रत्न आणि इतर कलाकृतींसह बुद्धांशी संबंधित अवशेष एका दगडी पेटीत सापडले. हा शोध बौद्ध धर्माच्या इतिहासातील सर्वात महत्त्वपूर्ण कामगिरीपैकी एक मानला जातो. त्यानंतर, १९७१ ते १९७७ या काळात भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाने केलेल्या उत्खननात आणखी काही दगडी पेट्या आणि हाडांचे सांगाडे सापडले. या अवशेषांची नंतर बुद्धांशी संबंधित अवशेष म्हणून अधिकृतपणे खात्री करण्यात आली.
बौद्ध परंपरेतील अवशेषांचे महत्त्व
बौद्ध मान्यतेनुसार, भगवान बुद्धांच्या महापरिनिर्वाणानंतर त्यांच्या अवशेषांचे आठ भागांमध्ये विभाजन करण्यात आले होते. हे अवशेष विविध गणराज्यांमध्ये वितरित करण्यात आले आणि स्तूपांमध्ये स्थापना करण्यात आली. पुढे, सम्राट अशोकाने हे अवशेष एकत्रित केले आणि हजारो स्तूपांचे बांधकाम केले. ज्यामुळे बौद्ध धर्माचा सर्वत्र प्रसार होण्यास मदत झाली आणि हे अवशेष स्वतःच व्यापक श्रद्धेचे व पूजनाचे केंद्रबिंदू बनले.
वसाहतवादी काळातील वितरण आणि जतन
ब्रिटिश राजवटीच्या काळात, पिपरहवा येथून प्राप्त झालेल्या अवशेषांचा काही भाग विविध संग्रहालयांमध्ये पाठवण्यात आला. काही रत्ने आणि अवशेष परदेशात गेले असले, तरी अवशेषांचा एक मोठा भाग भारतामध्येच जतन करून ठेवण्यात आला. हे अवशेष सध्या राष्ट्रीय संग्रहालयासह विविध संस्थांमध्ये जतन केले जात आहेत आणि वेळोवेळी ते जनतेच्या दर्शनासाठी प्रदर्शित केले जातात.
अवशेष प्रदर्शित करण्यात आलेली देश आणि ठिकाणे
गेल्या काही वर्षांत, भगवान बुद्धांशी संबंधित हे पवित्र अवशेष भारत आणि परदेशातील अनेक प्रमुख ठिकाणी प्रदर्शित करण्यात आले आहेत. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर, हे अवशेष मंगोलिया, थायलंड, व्हिएतनाम, श्रीलंका आणि म्यानमार यांसारख्या बौद्ध बहुसंख्य देशांमध्ये प्रदर्शित करण्यात आले, तिथे हजारो भाविकांनी त्यांचे दर्शन घेतले.
भारतामध्येही हे पवित्र अवशेष राष्ट्रीय संग्रहालय (नवी दिल्ली), वडनगर (गुजरात), मुंबई, पाटणा, राजगीर, कोलकाता, भुवनेश्वर, अमरावती आणि सारनाथ यांसारख्या प्रमुख ठिकाणी प्रदर्शित करण्यात आले आहेत.
