रत्नागिरी / अजय सावंत : पावसाळ्यात विजांच्या कडकडाटासह अनेक ठिकाणी नारळाच्या झाडांना आग लागल्याच्या घटना घडत असतात. गेल्या काही दिवसांत रत्नागिरी जिल्ह्यातही अशा काही घटना समोर आल्या आहेत. त्यामुळे नारळी झाडांवरच वीज का पडते, असा प्रश्न अनेकांना पडतो.
तज्ज्ञांच्या मते, वीज केवळ नारळाच्या झाडांवरच पडते असे नाही. मात्र नारळाची झाडे परिसरातील इतर झाडांच्या तुलनेत उंच असल्याने त्यांना विजेचा फटका बसण्याची शक्यता अधिक असते. वीज जमिनीपर्यंत पोहोचण्यासाठी कमी प्रतिकाराचा मार्ग शोधत असते. त्यामुळे उंच झाडे, मनोरे, इमारती किंवा विद्युत खांब यांच्यावर वीज पडण्याचा धोका जास्त असतो.
नारळाच्या झाडाच्या खोडात व शेंड्यात मोठ्या प्रमाणात ओलावा असतो. विजेचा प्रचंड विद्युतप्रवाह या ओलाव्यातून जाताना मोठ्या प्रमाणात उष्णता निर्माण होते. त्यामुळे झाडातील पाणी क्षणार्धात वाफेत रूपांतरित होऊन खोडाला भेगा पडू शकतात किंवा आग लागू शकते. झाडावरील सुकलेल्या झावळ्या असल्यास आग आणखी वेगाने पसरते.
विशेषतः समुद्रकिनारी, शेतात किंवा मोकळ्या जागेत एकटे उभे असलेले नारळाचे झाड विजेच्या फटक्याच्या अधिक धोक्यात असते. कोकणात नारळाची झाडे मोठ्या प्रमाणात आणि उंच असल्याने अशा घटना वारंवार दिसून येतात.
दरम्यान, शेतकऱ्यांनी नारळबागेत लाईटनिंग अरेस्टर (Lightning Arrester) बसविल्यास विजेपासून मोठ्या प्रमाणात संरक्षण मिळू शकते. हे उपकरण वीज पडल्यास तिचा विद्युतप्रवाह सुरक्षितपणे जमिनीत वळवते. उंच ठिकाणी बसविलेली धातूची रॉड आणि अर्थिंग यंत्रणेच्या साहाय्याने विजेची ऊर्जा थेट जमिनीत पोहोचवली जाते. त्यामुळे झाडे, इमारती आणि इतर मालमत्तेचे नुकसान टाळण्यास मदत होते.
तज्ज्ञांनी वादळी पावसाच्या वेळी झाडाखाली उभे राहणे टाळण्याचा सल्ला दिला आहे. तसेच विजेचा फटका बसलेल्या झाडाची त्वरित पाहणी करून जळालेल्या भागांची छाटणी करणे आवश्यक असल्याचे सांगितले आहे.
थोडक्यात, नारळाच्या झाडांना वीज पडण्यामागे त्यांची उंची, खोडातील ओलावा आणि विजेमुळे निर्माण होणारी तीव्र उष्णता ही प्रमुख कारणे असून, योग्य लाईटनिंग अरेस्टर बसविणे हा त्यावरील प्रभावी प्रतिबंधात्मक उपाय मानला जातो.
