भोकेच्या जिल्हा परिषद शाळेपासून थेट डॉक्टरेटपर्यंत; प्रा. सुभाष मायंगडे यांनी मिळवली पीएच.डी.ची मानाची पदवी!

देवरुख : रत्नागिरी जिल्ह्यातील भोके-मायंगडेवाडी या ग्रामीण भागातील जिल्हा परिषद शाळेतून शिक्षणाची सुरुवात करून पीएच.डी.पर्यंतची उल्लेखनीय शैक्षणिक वाटचाल करणारे आठल्ये-सप्रे-पित्रे स्वायत्त महाविद्यालय, देवरुखचे ग्रंथपाल प्रा. सुभाष सोनू मायंगडे यांनी संत गाडगेबाबा अमरावती विद्यापीठ, अमरावती येथून डॉक्टर ऑफ फिलॉसॉफी (Ph.D.) पदवी संपादन केली आहे. त्यांच्या या यशामुळे भोके गावासह संपूर्ण परिसरातून त्यांच्यावर अभिनंदनाचा वर्षाव होत आहे.

वाशिम येथील श्री रामराव सरनाईक सोशल वर्क महाविद्यालयाच्या संशोधन केंद्रातून त्यांनी पीएच.डी.चे संशोधन पूर्ण केले. प्रा. डॉ. संजय मधुकरराव साळवे, ग्रंथपाल, श्री रामराव सरनाईक सोशल वर्क महाविद्यालय, वाशिम यांचे त्यांना संशोधनासाठी मार्गदर्शन लाभले. “Adoption of Artificial Intelligence in Library Services in Indian Institutes of Technology (IIT’s) in India: A Study” अर्थात “भारतातील भारतीय तंत्रज्ञान संस्थांच्या (IITs) ग्रंथालय सेवांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा अवलंब : एक अभ्यास” हा त्यांच्या संशोधनाचा विषय होता.

कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या माध्यमातून ग्रंथालय सेवा अधिक जलद, अचूक, स्वयंचलित आणि वापरकर्ताकेंद्रित करण्याच्या शक्यतांचा त्यांच्या संशोधनातून अभ्यास करण्यात आला. AI प्रशिक्षण, तांत्रिक पायाभूत सुविधा, संस्थात्मक पाठिंबा, वापरकर्ता-जागरूकता, डेटा सुरक्षा आणि नैतिकता या बाबी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा प्रभावी स्वीकार करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण असल्याचे संशोधनातून अधोरेखित झाले. भविष्यातील AI आधारित ग्रंथालयीन सेवांसाठी दिशादर्शक आराखडा मांडण्याचा प्रयत्नही या संशोधनातून करण्यात आला आहे. विविध IITमधील ग्रंथपाल, ग्रंथालय कर्मचारी आणि वापरकर्त्यांचे या संशोधनासाठी महत्त्वपूर्ण सहकार्य लाभले.

प्रा. डॉ. मायंगडे यांचा शैक्षणिक प्रवास भोके-मायंगडेवाडी येथील जिल्हा परिषद शाळेतून सुरू झाला. प्राथमिक शिक्षण याच शाळेत घेतल्यानंतर त्यांनी पंचशील ज्ञानपीठाचे माध्यमिक विद्यालय, करबुडे-लाजूळ येथून माध्यमिक शिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर अभ्यंकर-कुलकर्णी कनिष्ठ विज्ञान महाविद्यालय, रत्नागिरी येथे अकरावी-बारावीचे शिक्षण घेतले. पुढील उच्च शिक्षण पुणे येथे पूर्ण करून त्यांनी पदव्युत्तर पदवी संपादन केली. UGC-NET आणि SET या दोन्ही पात्रता परीक्षाही त्यांनी यशस्वीरित्या उत्तीर्ण केल्या आहेत.

व्यावसायिक कारकिर्दीची सुरुवात त्यांनी पुण्यातील International Institute of Technology (I2IT) येथे कार्यालय व ग्रंथालय विभागातून केली. या संस्थेत त्यांनी तब्बल १२ वर्षे सेवा बजावली. त्यानंतर गेल्या ११ वर्षांपासून ते आठल्ये-सप्रे-पित्रे स्वायत्त महाविद्यालय, देवरुख येथे ग्रंथपाल म्हणून कार्यरत आहेत. विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची आवड निर्माण करण्याबरोबरच आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून ग्रंथालयीन सेवा अधिक सक्षम करण्यासाठी त्यांनी विविध वाचन उपक्रम, पुस्तक प्रदर्शने आणि डिजिटल ग्रंथालयीन सेवा राबविल्या आहेत.

ग्रंथालय व माहितीशास्त्र क्षेत्रातही प्रा. डॉ. मायंगडे यांनी उल्लेखनीय योगदान दिले असून त्यांच्या नावावर १४ पेक्षा अधिक राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय संशोधन लेखांचे प्रकाशन व सादरीकरण झाले आहे. ते इंडियन लायब्ररी असोसिएशनचे आजीवन सभासद आहेत. विविध कार्यशाळा, सेमिनार, परिषद, SWAYAM अभ्यासक्रम आणि Refresher Courses मध्येही त्यांनी सहभाग घेतला आहे. ग्रंथालयातील पुस्तके व मुद्रित साहित्याच्या निर्जंतुकीकरणासाठी विकसित केलेल्या “Portable Book Sanitizing Chamber” या अभिनव उपकरणाच्या बाह्य रचनेसाठी त्यांच्या डिझाईनला पेटंटही प्राप्त झाले आहे.

पीएच.डी.पर्यंतचा हा प्रवास यशस्वी करण्यासाठी आई-वडिलांचे संस्कार व त्याग, पत्नीची सातत्यपूर्ण साथ, मुलांचे सहकार्य, भाऊ-भावंडांचे प्रोत्साहन तसेच मित्रपरिवार आणि महाविद्यालयातील सहकाऱ्यांचे मोलाचे योगदान लाभल्याचे प्रा. डॉ. मायंगडे यांनी सांगितले. संशोधनाच्या प्रवासात आठल्ये-सप्रे-पित्रे महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. नरेंद्र तेंडोलकर यांची प्रेरणा व मार्गदर्शनही महत्त्वपूर्ण ठरल्याचे त्यांनी नमूद केले.

“हे यश केवळ माझे वैयक्तिक यश नसून या संपूर्ण प्रवासात साथ देणाऱ्या सर्वांचे आहे,” अशी भावना प्रा. डॉ. मायंगडे यांनी व्यक्त केली. त्यांच्या या यशाबद्दल संस्थाध्यक्ष सदानंद भागवत, उपाध्यक्ष कृष्णकुमार भोसले, उपाध्यक्षा नेहा जोशी, कार्यवाह शिरीष फाटक, प्राचार्य डॉ. नरेंद्र तेंडोलकर, उपप्राचार्य डॉ. सरदार पाटील यांच्यासह महाविद्यालयातील प्राध्यापक, प्राध्यापकेतर कर्मचारी आणि विद्यार्थीवर्गाने त्यांचे अभिनंदन केले.

ग्रामीण भागातील एका छोट्याशा जिल्हा परिषद शाळेतून सुरू झालेला प्रा. डॉ. सुभाष मायंगडे यांचा शैक्षणिक प्रवास अमरावती विद्यापीठाच्या पीएच.डी. पदवीपर्यंत पोहोचला आहे. त्यामुळे त्यांचे हे यश भोके गावासाठी तसेच ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरले आहे. शिक्षण, जिद्द, मेहनत आणि सातत्याच्या बळावर परिस्थितीवर मात करून मोठे ध्येय गाठता येते, याचे प्रा. डॉ. मायंगडे हे प्रेरणादायी उदाहरण ठरले आहेत.