दगडात कोरलेला कोकणाचा भूतकाळ, धनुष्यबाण, भग्न मूर्ती आणि मंदिरे : एक पुरातत्वीय कहाणी
राजापूर : येथील फणसवडी परिसरात कोदवली नदीच्या तीरावर नुकताच एक ऐतिहासिक पुरावा उजेडात आला आहे. लॅटेराइट खडकांवर कोरलेली धनुष्यबाणाची चिन्हे, एक भग्न मूर्ती आणि तीन लहान मंदिरे – या सर्वांचा एकत्रित शोध इतिहासात डोकावणारी एक नविन खिडकी उघडतो.
यातील एक मंदिर पूर्णतः एकाश्म असून वरचा घुमट नसलेले आहे, तर उर्वरित दोन मंदिरे दगड एकावर एक रचून बांधलेली आहेत. पाच ते सहा फूट उंचीची आणि पाच बाय चार फुटांच्या परिसरात ही मंदिरे उभी आहेत. मूळ रचना साधी, पण त्यामागे एक पुरातनतेचा थर आहे.
दगडावर कोरलेले धनुष्यबाण – हे केवळ लढाईचेच नव्हे तर संभाव्य आध्यात्मिक, खगोलीय वा सांस्कृतिक प्रतीक मानले जाऊ शकतात. काही अभ्यासकांच्या मते, ही चित्रे प्रागैतिहासिक चित्रकलेशी नाते सांगणारी असून, शिकार, युद्ध किंवा धार्मिक विधींचे संकेत देणारी असू शकतात.
धनुष्य – दिशा आणि शक्तीचे प्रतीक; बाण – हालचाल, लक्ष्य किंवा संरक्षणाचे. अशा अनेक अर्थछटा या चिन्हांतून उलगडतात. काही संस्कृतींमध्ये ही चिन्हे ज्ञानप्राप्ती, अध्यात्मिक यात्रा आणि अगदी नक्षत्रवाचनाशी संबंधित मानली जातात.
या नव्या शोधामुळे कोकणातील आद्य इतिहासाचा, जीवनशैलीचा आणि संस्कृतीच्या प्रारंभिक टप्प्यांचा अभ्यास करण्यास नव्या दिशा मिळतील, असा विश्वास पुरातत्व अभ्यासक श्री. सचिन पाटील यांनी व्यक्त केला आहे.
राजापूरच्या भूमीत दडलेले हे वारशाचे ठसे – केवळ भूतकाळाची आठवण नाहीत, तर तो आपल्याला नव्याने समजून घेण्याची संधी देणारा मौल्यवान सांस्कृतिक ठेवा आहे.
