आधार कार्डमध्ये सर्वात मोठा बदल! पत्ता आणि जन्मतारीख गायब होणार, फक्त ‘या’ गोष्टीवरून तुमची ओळख पटणार

दिल्ली: प्रत्येक भारतीयासाठी सर्वात महत्त्वाचा ओळखपत्र बनलेला आधार कार्ड आतापर्यंतचा सर्वात मोठा बदल घडवून आणणार आहे. केंद्र सरकार आणि भारतीय विशिष्ट ओळख प्राधिकरण (UIDAI) लवकरच तुमच्या आधार कार्डवरून तुमचा पत्ता किंवा जन्मतारीख काढून टाकणारी प्रणाली लागू करण्याची तयारी करत आहेत.

येत्या काही दिवसांत आधार कार्डचे स्वरूप पूर्णपणे बदलेल. आता त्यावर फक्त तुमचा फोटो आणि QR कोड दिसेल.

या बदलाचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे तुमच्या आणि आमच्या गोपनीयतेचे संरक्षण. UIDAI चे सीईओ भुवनेश कुमार यांनी मंगळवारी ही योजना उघड करताना सांगितले की, वैयक्तिक डेटाचा गैरवापर रोखण्यासाठी हे पाऊल उचलले जात आहे. अनेकदा असे दिसून येते की, कार्डवर सर्व माहिती (जसे की पत्ता, वडिलांचे नाव, जन्मतारीख) स्पष्टपणे छापलेली असते. लोक ही छापलेली माहिती ‘खरी’ मानतात. संकोच न करता त्याची छायाप्रत हॉटेल, सिम कार्ड विक्रेते किंवा कार्यक्रम आयोजकांना देतात.

जेव्हा तुमची इतकी संवेदनशील माहिती कागदावर फिरत असते, तेव्हा त्याचा गैरवापर होण्याचा धोका वाढतो. या धोक्याला तोंड देण्यासाठी, UIDAI ने कार्डवरच माहिती छापण्याऐवजी ती QR कोडमध्ये डिजिटल पद्धतीने साठवण्याचा निर्णय घेतला आहे. भुवनेश कुमार म्हणतात, “जर कार्डमध्ये तपशील असेच राहिले तर लोक ते एकमेव कागदपत्र मानतील आणि त्याचा गैरवापर होत राहील. म्हणून, भविष्यात, फक्त एक फोटो आणि QR कोड असावा.”

हॉटेलमध्ये चेक इन करताना असो किंवा एखाद्या कार्यक्रमात सहभागी होताना असो, ओळखपत्र मागितल्यावर आधार कार्डची छायाप्रत देण्याची सवय आपल्या भारतीयांना आहे. पण ही “छायाप्रत संस्कृती” आता संपणार आहे. UIDAI च्या सीईओंनी डिसेंबरमध्ये एक नवीन नियम लागू करण्याची घोषणा केली आहे. ऑफलाइन पडताळणीला आळा घालण्यासाठी हा नियम वापरला जाणार आहे. एकदा नवीन नियम लागू झाला की, आधार आता भौतिक दस्तऐवज म्हणून वापरला जाणार नाही. तो फक्त नंबर किंवा QR कोड वापरून ऑनलाइन प्रमाणित केला जाईल.

याचा थेट फायदा असा होईल की कोणीही तुमचा आयडी डुप्लिकेट करू शकणार नाही, कारण ऑनलाइन पडताळणीशिवाय तो अवैध ठरेल. फक्त कार्डच नाही तर तुमच्या मोबाईलवरील आधार अॅप देखील बदलणार आहे. UIDAI ने बँका, फिनटेक कंपन्या आणि इतर भागधारकांना कळवले आहे की सध्याचे mAadhaar अॅप लवकरच बदलले जाईल. त्याच्या जागी एक पूर्णपणे नवीन अॅप लाँच केले जाईल.

हे नवीन अ‍ॅप डिजिटल पर्सनल डेटा प्रोटेक्शन अॅक्ट (DPDP अॅक्ट) च्या कडक नियमांनुसार विकसित केले जात आहे आणि पुढील १८ महिन्यांत ते पूर्णपणे अंमलात आणले जाईल. या नवीन अ‍ॅपमध्ये अनेक हाय-टेक वैशिष्ट्ये असतील जी सामान्य लोकांसाठी खूप फायदेशीर ठरतील. घराचा पत्ता बदलणे सोपे होईल. ज्या कुटुंबातील सदस्यांकडे स्वतःचा मोबाईल नाही त्यांना देखील अॅपमध्ये जोडता येईल. आता तुम्हाला तुमचा मोबाईल नंबर अपडेट करण्यासाठी लांब रांगेत उभे राहावे लागणार नाही, हे काम फेस रेकग्निशनद्वारे करता येईल.

सिनेमा हॉल असो, हॉटेल असो किंवा सोसायटीमध्ये प्रवेश असो, सर्वत्र QR कोड स्कॅन करूनच पडताळणी केली जाईल. आता प्रश्न असा उद्भवतो: जर कार्डला पत्ता नसेल तर पडताळणी कशी केली जाईल? उत्तर आहे तंत्रज्ञान. नवीन प्रणालीमध्ये फेस व्हेरिफिकेशन महत्त्वाची भूमिका बजावेल. ही प्रक्रिया अशी असेल. आधार धारक त्याचा/तिचा QR कोड पडताळणीकर्त्याच्या स्कॅनरला (OVSE स्कॅनर) दाखवेल.

सिस्टम ताबडतोब फेस व्हेरिफिकेशनची विनंती करेल. तुमचा चेहरा स्कॅन होताच, आधार कार्डधारक स्वतः तिथे उपस्थित असल्याचे सिद्ध होईल. यामुळे केवळ ओळख पडताळणीच होणार नाही तर वय पडताळणी अधिक अचूक होईल. याचा अर्थ असा की अल्पवयीन मुले बनावट ओळखपत्रांचा वापर करून प्रौढांच्या जागांमध्ये प्रवेश करू शकणार नाहीत. UIDAI लवकरच या नवीन तंत्रज्ञानाचे एकत्रीकरण करण्यास सुरुवात करेल.